حدى به اصطلاح به صورت پلكانى درآمده . رود كورا كه همان كوروش باستانيست از ميان شهر يعنى از شمال غربى به جنوب شرقى جاريست و تقريبا شهر را به دو نيمه مى - كند . محلات قديمى و به اصطلاح بومى تفليس در اطراف رود كورا قرار گرفته و قسمت جنوبى شهر را تشكيل داده است . محلهء گرجيها « اولبر « 1 » » در مشرق يا ساحل سمت چپ رود ، و بازارها در مغرب به سمت راست رود قرار گرفته است . چسبيده به بازارها ، رو به شمال و باز در همان سمت راست رودخانه ، محلهء روسها با ساختمانهاى زيبا و خيابانهاى وسيع و در مركز آن باغ باشكوه معروف به باغ اسكندر ديده مىشود . اگر از اين نقطه از روى يكى از پلهاى متعددى كه ساخته‌اند به سمت ديگر رودخانه عبور كنيم به محلهء آلمانيها مىرسيم كه از محلهء گرجيها تا سمت شمال امتداد دارد . وجه تسميهء كوى آلمانيها وجود عده‌اى از آلمانيهايى است كه از مخالفان سر سخت وورتمبرگ « 2 » بوده‌اند ، و از جملهء كسانى به شمار مىروند كه در اواخر قرن اخير به سبب پاره‌اى از اختلافات مذهبى ترك سرزمين نياكان خود گفته و در تفليس سكنى گرفته و آنجا را وطن خود خوانده‌اند . در محلهء روسها ساختمانهاى باشكوهى است كه به ادارات دولتى و پست و بانك اختصاص دارد . همچنين كليساها و تآترها و باشگاهها و مغازه‌ها و مهمانخانه‌ها و منزلهاى شخصى و دولتى و پاركها و باغها كه همه حكايت از رواج افكار مغرب زمين مىكنند به چشم مىخورند . يكى از بناهاى جالب ، موزهء قفقاز است كه داراى مجموعهء گرانبهايى است مشتمل بر مواد و مصالحى كه معرف ناحيهء ميان درياى خزر و درياى سياه مىباشد . دانش‌پژوهان درين موزه گنجى از آثار باستانى را مىنگرند كه دكتر گوستاوراده « 3 » از روى دقت نظر و حسن تشخيص گردآورده و سالها از عمر خود را صرف اين كار كرده است . هنگامى كه به تفليس رسيدم شنيدم كه اين گردآورندهء ( كلكسيونر ) پرشور و محقق سخت بيمار است ، و سرانجام معلوم شد كه به مرض موت افتاده است . با وجود ضعف حال اصرار كرده بود كه به عيادتش بروم و راهنماى مخصوصى فرستاده بود تا همه جاى موزه را به من نشان دهد . سلام و تعارف محبت‌آميز و وداع كريمانه‌اش را هرگز از ياد نخواهم برد . نفاست آثار موزه مىارزد به اينكه به دقت آنها را تماشا كنيم . اين موزه به منزلهء مجموعهء ( كلكسيون ) خاصى است كه تمام آثار مربوط به تاريخ طبيعى و گياهشناسى و جانورشناسى و نژادشناسى و باستانشناسى ناحيهء قفقاز - يعنى ناحيه‌اى را كه پل آسيا و اروپا به شمار مىرود ، و از اين نظر بخصوص مورد عنايت مىباشد - مى - توان در آن تماشا كرد ، و ازين لحاظ بىنظير است . از اشيايى كه درين موزه به معرض

--> ( 1 ) . Avlabar ( 2 ) . Wurtemberg ( 3 ) . Gustav Radde